site ağacıSite Ağacı aramaArama
Hakkında
       TARIM
       İlçe ekonomisinin büyük bir bölümü tarım ve hayvancılığa dayanmakta olup, bu oran %80'i bulmaktadır. İlçenin sahip olduğu toplam 179.600 ha toprakların;
114.354 hektar alanını, kültüre elverişsiz ve yerleşim alanları, 65.246 hektar alanını ise, kültüre elverişli alanlar, teşkil etmektedir.
 
                KÜLTÜR VE TURİZM ENVANTERİ KİTABI BİLGİ FORMU
 
İLÇE ADI : AKDAĞMADENİ
NUFUSU  : 25,573
YÜZÖLÇÜMÜ : 1.796 km2
RAKIMI : 1352 m
BELDE SAYISI : 3
BELDE ADLARI :
- OLUKÖZÜ BELDESİ
- BELEKCEHAN BELDESİ
- UMUTLU BELDESİ
 
İLÇENİN TOPLAM KÖY SAYISI : 81
 
İLÇE KÖYLERİNİN İSİMLERİ :
 

1.ABDURRAHMANLI

21.ÇERÇİALAN

41.KARTAL

61.ÖZER

2.AĞAÇLI-PINARBAŞI

22.DAVULBAZ

42.KARADİKMEN

62.PAŞABEY

3.AKBAŞ

23.DAVUTLU

43KARAPİR-ATALANI

63.PAZARCIK

4.AKÇAKIŞLA

24.DAYILI

44.KARAHİSARTATLISI

64.SAĞIROĞLU

5.AKÇAKOYUNLU

25.DEMİRŞEYH

45.KAYABAŞI

65.SARIGÜNEY-ÇEVİRME

6.ALİCİK

26.DOKUZ

46.KAYAKIŞLA

66.SAZLIDERE

7.ALTILI-ZAİMGEÇİDİ

27.DOLAK

47.KILIÇLI

67.SEKİKAŞI

8.ARDIÇALANI

28.EVCİ-KURDİNİ

48.KIRLAR

68.SITMA-DEREYUTR

9.ARPALIK

29.EYNELLİ

49.KİRSİNKAVAĞI

69.ŞAHNEDERESİ-TURGUTLU

10.ARSLANLI-KARABUĞRA

30.GÖKDERE

50.KIZILCAOVA

70.TARHANA

11.AŞAÇULHALI

31.GÜLLÜK

51.KIZILDAĞ

71.TASPINAR

12.BAHÇECİK

32.GÜMÜŞDİBEK

52.KONACI

72.TEKKEGÜNEYİ

13.BAŞÇATAK

33.GÜNDÜZLER

53.KÖRÜK

73.UZAKÇAY

14.BOĞAZKÖY

34.HACIFAKILI-BEYAZITKAÇAĞI

54.KUŞLUKAÇAĞI

74.ÜÇKARAAĞAÇ

15.BOZHÖYÜK

35.HALHACI

55.MELİKLİ

75.VEZİRALANI

16.BULGURLU

36.HAYRAN-KAVAKALANI

56.MUŞALİKALESİ

76.YAZILITAŞ

17.ÇAĞLAYAN-MAŞLAKLI

37.HÖYÜKLÜALAN

57.OKÇULU

77.YEDİŞEHRİ

18.ÇAMPINAR

38.İBRAHİMAĞAÇİFTLİĞİ

58.OLUCAK

78.YENİYAPAN

19.ÇARDAK

39.KARACAÖREN

59.ORTAKÖY

79.YUKARIÇULHALI

20.ÇAYPINAR

40.KARAALİKAÇAĞI

60.ÖRENKALE

80.YÜNALAN

81.BOYALIK

 
       İLÇENİN KISA TARİHİ GEÇMİŞİ :
 
       AKDAĞMADENİ'NİN TARİHİ
       Akdağmadeni, yerleşim yeri olarak XIX. Yüzyılın ortalarında ve idari yetkiye de haiz bir isimli kurşun işletmesi müdürlüğü olarak kurulmuş ve Madenciler nahiyesi diye adlandırılmıştır. İlçemiz tarihi 1815 yılına kadar ormanlık olduğu için bilinmemektedir. İşletmenin şimdiki belediye garajının bulunduğu yere kurulmasıyla; Gümüşhane, Trabzon, Arapgir ve Ahıska’dan gelen işçilerle nüfuz hayli artmış ve 1871 tarihinde ilçe hüviyeti kazanmıştır. 1923 yılında kasaba 1.250 hani iken Rum ve Ermenilerin 1924-1927 yılında Yunanistan’a mübadele suretiyle nakilleri üzerine nüfus miktarı oldukça azalmıştır. Aynı tarihte Yunanistan’dan Selanik’in Kayalar bölgesinden mübadele suretiyle gelen 266 hane Türk kasabaya yerleştirilmiş ise de, bunların bir kısmının başka taraflara göçleri üzerine nüfus eksilmesi uzun yıllar telafi edilememiştir. Yine bu tarihlerde köylerde de mübadele yapılmış, Romanya, Bulgaristan (1951) ve 1935 yılında Yugoslavya’dan gelen 790 hane menkul aile köylere yerleştirilmiştir. Hariçten gelen bu mübadil ve göçmenlerden 2/3’ü yurt içinden başka kazalara göç etmişlerdir. Gelen mübadillerin tütüncü olmaları nedeniyle tütün mıntıkasında yerleştirilmiştir. Bulunan akrabalarının yanlarına gitmek istemeleri tekrar göçmelerine sebep olmuştur. Akdağmadeni’nin kuruluşu, itibariyle civar ilçelere nazaran uzun bir geçmişe sahiptir. Bağlı bulunduğu Yozgat ili uzun yıllar Bozok Sancağı adi ile anılan ve Kayseri’yi de içine alan sancağın merkezi kazanın şimdiki Çepni köyü olan Karahisar Beyramşah kazasına bağlı göstermektedir. İlçenin merkezi 1815 yılına kadar ormanlık olduğu bugünkü kasabaya bağlı civar Güneyli Mahallesi’nin kasaba içindeki havuzda (Şimdiki Pazaryeri) hayvanları korkarak sulamaya getirdikleri ve çamlığın sıklığından hayvanların zor girdiği söylenmektedir. 1860 yılında Karahisar Beyramşah kazasına bağlı bir nahiye vücuda gelmiş ve Akdağmadeni 1871 yılında da Karahisar Beyramşah kazası inşa edilerek Akdağmadeni nahiyesine kaza teşkilatı kurulmuş ve Yozgat’a bağlanmıştır. Kaza merkezi birkaç ay sonra eski bir nahiye olan Karamağara (Saraykent) köyüne nakledilmişse de 1876 yılında tekrar Akdağmadeni kasabasına gelmiş ve Karamağara köyü de bu kazaya bağlık bir nahiye olarak kalmıştır. Madenciler nahiyesi olan bu yeni kuruluşun yönetimine sırasıyla; Hasbeldi Hacı Emin Ağa, Arapkirlioğlu Hacı Hüseyin Ağa, Tepedelinli Mehmet Ali Paşa torunlarından Ahmet Efendi (Arnavut Ahmet Efendi) şair ve Hariciye-Dahiliye Nazırlıkları yapmış Akif Faşa torunlarından Rıfat Efendi memur edilmiştir 
 
       İLÇENİN ADININ NERDEN KAYNAKLANDIĞINA AİLT BİLGİ / HİKAYESİ :
 
       İLÇENİN ADI NEREDEN GELMEKTEDİR ?
       Yöre isminin belirlenmesinde, sahip olduğu ve işletilmeye açılan yeraltı madenlerinin büyük rolü olmuştur.Akdağ eteklerinde Çinko-Kurşun madeni işletmesi kurulmuş ve "Maden" kelimesi zamanla bu yerleşim yerinin ismi olmuştur.Maden işçilerinin akınıyla yerleşik köy düzenine geçilen bu yöre, belirli bir süre "Maden" adıyla anılmıştır.Akdağ eteklerinde kurulması nedeniyle de, dağın ismine atıfla "Akdağlar'dan çıkan maden" anlamına gelen AKDAĞMADENİ adını almıştır...
 
       İLÇENİN COĞRAFİ KONUMU VE COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ :
      Coğrafi Konum
 
      KONUMU ::::::
      İlçe jeolojik açıdan, masif üzerindedir.İlçenin Sivas sınırını çizen
Akdağlar'ın yapısında genellikle 2.zamanın kalkerleri yaygındır. Eteklerinde de neojen tortulları yer almaktadır.Denizden yüksekliği 1352 m olan ilçenin yüzölçümü ise, 1.796 Km.²' dir.
      Akdağmadeni Yozgat'ın, 102 Km. doğusunda bulunan ilçe,doğuda; Yıldızeli ve Şarkışla(Sivas) ve Kuzeyde ise,Kadışehri ilçeleriyle çevrilidir. Matematiksel konum itibariyle, 39°, 39`,39`` enlemleri ile 35,53`,11`` boylamları arasında yer almaktadır.
 
      İKLİMİ::::::
      İlçede, karasal iklim hakim olup ormanlık ve yaylalık alanlarla kaplı olduğundan dolayı bazen de Karadeniz iklimi özelliğini göstermektedir. Yazları serin, kışları ise,soğuk ve yağışlı geçmektedir. Yağışlar genellikle, ilkbahar ve sonbahar mevsimine rastlamaktadır.Bu aylarda yağışların miktarı da bir hayli artmaktadır.
      Yıllık yağış miktarı ortalama olarak, 480-500 mm. civarındadır. Sahip olduğu toprakların büyük bir bölümü ormanlarla kaplı olduğundan, il il en çok yağış alan ilçesi konumundadır. Ortalama sıcaklığın 8-12°c olduğu ilçede,yaz aylarındaki sıcaklığın ise,20-25°c arasında değiştiği görünmektedir.Yaz aylarının aşırı sıcağında,sulu tarımda kullanılan özlerin(dere)suyu oldukça azalmaktadır.Rüzgârlar ise,genelde güney ve doğu yönlerinden esmektedir. Kar yağışının yoğun olduğu zamanlarda ulaşımda sıkıntılar yaşanmakta ancak ilgili kuruluşlarca yapılan kar mücadelesi sonucu bu güçlük aşılmaktadır.Kışın ağır geçtiği zamanlarda,özellikle E-88 Devlet Karayolu güzergâhının;Pazarcık,Oluközü ve Apdurrahmanlı virajları tehlike oluşturmaktadır;zaman zaman ulaşımı da engellemektedir.
 
       İlçe iklimi karasal iklimden ziyade, Karadeniz iklimi ve karasal iklim arasında bir geçiş tipidir. İlçe yayla olduğu için orta Anadolu'nun iklimine benzerliği olup,  yazın fazla sıcak;  kışın da dondurucu soğuklar olmaz. Kar yağışı ,Yozgat da olduğu gibi,  Kasım ayının ortalarında başlar. Akdağlar da kar Haziran, hatta Temmuz ayına kadar yerde kalır.
      Yaklaşık olarak ortalama ısı ve yağış miktarları şöyledir.:.
                         Sıcaklık                           Yağış
İLKBAHAR          11,5 C                          197 mm
YAZ                   22,3 C                            65 mm
SONBAHAR          12 C                              84 mm
KIŞ                     1,6 C                           169 mm
 
      Akdağmadeni’nin ormanlık ve yüksek oluşu yüzünden yıllık yağış miktarı ortalama 478 -500 mm dir. Yazın sıcaklık 20-25 C arasında değişmektedir. Yıllık sıcaklık ortalaması 8-12 C arasında oynar. Bunun 100/50 -60 bitki mevsiminde yağar.
Havası genellikle rutubetlidir. Rüzgarlar, doğu ve güneyden eser. Kuzey rüzgarlarına karşı, dağlar koruyucu bir durumdadır.
      YÜKSELTİLERİ::::::
      İlçe merkezinin,özellikle doğu,güney ve kuzey kesimleri oldukça yüksek tepelerden oluşmaktadır.Sahip olduğu toprakların birçoğu dağlık olan ilçenin,en önemli yükseltisi 2.166m yüksekliğe sahip olan ve kızılca ova köyü arazisinde bulunan "Nalbant Tepesi"dir.Aynı,zamanda da ilçenin en yüksek tepeleri bu bölgede bulunmaktadır.
      AKARSULARI::::::
      İlçe topraklarında büyük sayılabilecek akarsu kaynakları bulunmakla birlikte,en önemli akarsuyunu "Göndelen Suyu"teşkil etmektedir.Sert aktığı için "Hayvan Gönünü Delen" anlamında "Göndelen" ismi verilen bu su ilçenin Başçatak köyü dağlarından doğar. Sivas-Yıldızeli'nden doğan Çakraz Suyu ile Handeresi Suyu'nu da alarak, Gündüzler ve Kayabaşı köyleri arazisinde Çekerek Irmağına karışır.Amasya sınırlarında ise, Yeşilırmak'la birleşmektedir. Göndelen suyu boyunca 1920'li Yıllarda 150adet Su Değirmeni'ni kurulu olduğu bilinmektedir.İlçe topraklarında  daha ziyade,halk arasında "Öz" diye bilinen dere ve çaylar mevcuttur. bunların başında ise, "Maden Özü" gelmektedir. Maden Özü; ilçe merkezi yakınlarından doğarak, İlçe merkezi yakınlarından doğarak, ilçeden geçen Köklü deresi ile Özer köyü arazisinden doğarak "Özer Suyu" adını taşıyan akarsu kaynaklarından oluşmaktadır. Diğer yandan; Kurtkayası,Babı,Düşükkavak,Büyükkavak,Bahçe,Hayat ve Çoşan dereleri de,belli başlı özlerini oluşturmaktadır.Bütün bu akarsular Mart,Nisan ve Mayıs aylarında taşkınlar oluşturmakta;Temmuz ve Ağustos aylarında azalmaktadır.
      BİTKİ ÖRTÜSÜ::::::
      İlçe merkezinin,genellikle doğu ve güneydoğusu ormanlık alanlarla kaplıdır çok geniş alana yayılan sarıçam,meşe,yabani kavak ve sulak alanlarda söğüt ve kavak başta olmak üzere,İsirin,Kurumut,Karamaz, Karamık,Yılgın,Böğürtlen,Kuşburnu,Alıç ve İğde gibi değişik ağaç türlerine rastlanmaktadır.Çalılıklarda önemli bir yer kaplamaktadır.İlçe genelinde 100.662 Hektar olan,ormanlık alanlardan ibarettir.
      Ormanlık alanlarda bol miktarda mantar yetişmektedir.Sarıevlek, Karaevlek ve Yeryaran adını taşıyan mantarlar başlıca mevsim yiyeceğini teşkil etmektedir.Ayrıca,sahlep(salep)de bol miktarda yetişmektedir. Ayrıca başka bir mantar türü olan göbelek de çeşitli yerler de bol miktarda bulunmaktadır.Göbelek mantara nazaran daha pahalı olup ilaç sanayinde kullanılmaktadır.Mayıs ve Haziran aylarında göbelek kurutularak satışa sunulmaktadır. Ayrıca Eynelli Köyü ve civarında yetişen ve şifalı bitkilerden olan "Gilebolu" da yeterince ilgi ve değerlendirilmeyi beklemektedir.  
Akdağmadeni’nde yağış çok olduğu için doğal bitki örtüsünü genelde ormanlar oluşturmaktadır. İldeki en geniş orman alanına sahip olan Akdağmadeni’nde sarı çam, ardıç, yabani fındık, alıç ve palamut gibi ağaç türleri bulunmaktadır. Orman dışındaki alanlar ise, daha çok mera olarak değerlendirilen bozkırlar ve çayırlardır.
      Bunlardan başka özel olarak yetiştirilen, bol miktarda  Elma, Armut, Erik, Vişne ve Şeftali ve Kaysı Ağaçları vardır. Ev önlerinde Üzüm Asmaları, dere boylarında Söğüt Ağaçları, Selvi Kavakları.

      İLÇEYE AİT ÖZEL  YÖRESEL YEMEKLER, TARİFLERİ VE RESİMLERİ :
 
      YUMURTA TATLISI : 
30 yumurtadan 1 tepsi yumurta tatlısı.
3 yumurtaya 1 kaşık un atılacak
30 yumurtaya 9 kaşık un
 
      Yapılışı:
      30 adet yumurtayı bir kaba kırıp koyduktan sonra hafif ateşte mikserle devamlı çırpılacak burada önemli olan nokta kısık ateşte çırpılan yumurtanın çok ısınmaması eğer ısındığını fark edersek ateşin üstünden alınıp hiç durmadan çırpılmaya devam edilmesi gerekiyor.Yumurtalar yoğurt kıvamına gelene kadar çırpılacak.Yoğurt kıvamına gelen yumurtaya 9 kaşık un ilave edilir.Un eklendikten sonrada koyu bir kıvama gelene kadar çırpılmaya devam edilir.kıvama geldikten sonra.Tatlıyı koyacağımız tepsiyi yağlayarak yumurta ve un karışımı üzerine dökülür. Kısık bir ateşte pişmesini kontrol ederek pişirilir.
 
      Yumurta tatlısının Şerbeti’nin hazırlanması :
      30 adet yumurtayla yaptığımız yumurta tatlısına  2,5 kg şeker göz kararı suyla karıştırılır şerbetimiz soğuduktan sonra tatlımızın üzerine dökülür ve çekmesi beklenir.Tatlı dinlendikten sonra servis edilmeye hazırdır.
 
      İLÇENİN GENEL ÖZELLİKLERİNİ ANLATAN BİLGİLER :
      Yozgat’ın 103 km doğusunda yer alan Akdağmadeni 1815 yılında yerleşim yeri olarak kuruluyor.1862 yılında da belediye teşkilatı kurulmuştur.Ülkemiz de ilk belediye 1858 yılında Beyoğlu Belediyesidir Akdağmadeni Belediyesi de 1862 yılında kurularak Türkiye’nin 2. belediyesidir.1871 yılında ilçe hüviyetini almıştır.Yozgat’ın en eski ilçelerinden olan Akdağmadeni 1831 yılında yapılan ilk nufus sayımında Yozgat toplam nufusu ilçeleri dahil 60 bin çıkarken  Akdağmadeni’nin nufusu 19 bin civarında çıkmıştır.İlçemizde maden olarak çinko ,demir,kurşun  ve çeşitli madenler çıkarılmaktadır.İç Anadolu bölgesinin güzide ormanları Akdağ sıradağları ilçemizde bulunmakla beraber ormanlarımızda sarı çam,meşe,ardıç ağaçları bulunmaktadır. Sarı çam ağacının özelliği Maden ocaklarında maden  direği olarak kullanılır göçükleri de önceden çatırdamasıyla uyarı veren bir çeşit çam ağacıdır.Ormanlarımızda yetişen Salep ülkemizde kalite bakımından  çıkan en iyi saleptir.Ormanlarımızda yetişen değerli diğer bir mantar türü olan göbelek ilaç sanayinde kullanılmaktadır.Tarihi yapısıyla dikkat çeken ilçemizde 12 adet tarihi tescilli yapımız vardır.Restorasyon çalışmaları devam eden yapılar İlçemizin bir turizm ilçesi olma yolunda ilerlediğinin göstergesidir.Karadikmen köyünde çıkarılan saniyede 100 litre ve 50 derece sıcaklığındaki sıcak su Akdağmadeni’nin   yakın zamanlarda termal turizmde de yükseleceğini göstermektedir..2011 yılının sonunda açıklanan resmi rakamlara göre Yozgat merkezide dahil nüfusu azalmayıp arttıran tek ilçe Akdağmadeni dir.Ülkemiz tarihinde de önemli misyonları olan ilçemiz geçmişte olduğu gibi şimdide sürekli gelişmekte olup iç Anadolu bölgesinin güzide ilçeleri arasına girme yolunda hızla ilerlemektedir.
 
      İLÇE GENELİNDE GEZİP GÖRÜLEBİLECEK TARİHİ VE TURİSTİK YERLER VE BUNLARIN ÖZELLİKLERİ :
 
      1- ASKERLİK ŞUBESİ ESKİ BİNASI:
      Yapılış tarihi bilinmiyor. Rumlar tarafından ev olarak yapılmıştır. Rum ailesinin oturduğu bilinmektedir. Bu aile Mübadeleye kadar aynı yerde oturmuştur. Bilahere belediyeye devredilmiştir. Belediyeye devrinden sonra Askerlik şubesi,Halk Eğitimi Merkez Müdürlüğü olarak kullanılmıştır. Şu anda Belediyemizin tarihimizi ayağa kaldırma çalışmaları doğrultusunda Askerlik şubesi eski binasının restorasyonu tamamlanmış olup Konuk Evi olarak kullanılacaktır.
 
      2- ESKİ PTT BİNASI :
      Akdağmadeni İlçe merkezi Ahisavi Mahallesi’ndedir. Dükkân olarak inşa edilen bu tescilli bina daha sonra PTT binası olarak hizmete girmiştir. Bilhassa ön cephe görünüşü itibariyle ender bir yapıdır. Binanın ana giriş kapısının sol bölümünde Osmanlıca 1216 sağ bölümünde 1719 tarihleri bulunmaktadır. Hangi amaçla yapıldığı ne olarak kullanıldığı bilinmiyor.Restorasyon çalışmaları tamamlanan bu ender yapı şuanda SGK Sosyal Güvenlik Kurumu binası olarak kullanılmaktadır.
 
      3-ESKİ HAPİSHANE BİNASI :
      Akdağmadeni Ahisavi Mahallesi’nde yer almaktadır. Tescillidir. Bina han olarak kullanılmış daha sonra hapishane haline getirilmiştir, bugün ise Halk Kütüphanesi olarak kullanılmaktadır.Ön cephesi kesme mermer taşlarla inşa edilmiştir. Süsleme elemanları yönünden dikkat çekmektedir. Yapılış tarihi bilinmiyor. Yaptıranın Gazarosun Hüseyin efendi olduğu söylenmektedir. Rumken Müslüman olmuş, tekrar Rum olarak mubadeleye tabi olarak gitmiştir. Çok zengin olduğu söylenen Gazarosun Hüseyin binayı kendi işlerinde kullanırmış.Belediyemiz tarafında Restorasyonu tamamlanan tescilli yapılarımızdandır.
      4-KİLİSE CAMİ
      1907 yılında kilise olarak yapılmış, kilise olarak senelerce hizmet etmiştir. Rumlar gittikten sonra ofis olarak kullanılmış zamanın belediye başkanı Necati ERDOĞAN tarafından 1962 yılında camiye dönüştürülmüştür. Halen cami olarak kullanılmaktadır. Camiye dönüştürüldükten sonra binanın ana giriş kapısının ön kısmında bulunan ve ana bina ile bağlantısı olan kemerlerin arası örülmek suretiyle oda haline getirilmiştir. Restorasyonu devam etmektedir.
      5-ESKİ KİLİSE 
      1862 yılında yapılmıştır.İlçenin Yeşildere mahallesinde yer alır.Ön cepheleri taştan oluşan kilisenin dış cephelerini mermerler oluşturur.Kilisede yuvarlak kemerli giriş boşluğu bulunmaktadır.Ortadakiler yuvarlar yandakiler  ise  iki adet köşeli taşlarla birbirine bağlanmış durumdadır.Kilisede toplam 13 adet Grekçe kitabe bulunmaktadır.İç kısmı dikdörtgen olan kilisenin,tabanı taş döşemelidir.Kilise içerisinde bulunan sekiz  sütun kilisenin doğu ve batı yönünde üç eşit parçaya bölündüğünü göstergesidir.Kilise içerisindeki sütunlar birbirlerine yuvarlak kemerler ve ağaç halatlarla bağlanmıştır.
 
      6-HALK EĞİTİM MERKEZİ BİNASI
      Zengin Rum Nigola tarafından ev olarak yaptırılmıştır.yapılış tarihi bilinmemekle beraber bu kişinin dine küfretmesi sonucu Mustafa Kemal Atatürk’ün silah arkadaşı 1. azası Bahri Tatlıoğlu tarafından asılarak idam edilmiştir.Şuanda Halk eğitim merkezi binası olarak hizmet vermektedir.
      7-ESKİ ENDÜSTRİ MESLEK LİSESİ BİNASI
      Şuanda boş olarak duran bu binada Nigola tarafından yaptırılmış ve kızına hediye edilmiştir.Kesme taşlarla inşa edilen bu bina tarihi yapılarımızdan birisidir.
      8-ZİRAAT BANKASI BİNASI
      Bu bina İlçemizin kıymetli şahıslarından Faik Tatlıoğlu tarafından yaptırılmıştır.Yapı içerisindeki malzemelerin çoğu Rum kilisesi enkazını içermektedir.Bu bina belli bir süre misafirhane olarak kullanılmıştır.Şuanda boş olarak duran yapı tescilli yapılarımızdandır.
      9-MUŞALİ (BEHRAMŞAH) KALESİ
      Akdağmadeni-Muşalikalesi köyünde köyün kuzeyinde bulunan yüksek bir tepe üzerinde kurulmuş, ufak bir kaledir. Gıyaseddin Keykavus (1237-1246) emirlerinden Necmed-din Bahramşah-ı Candar’a ait olan bu kale, tahminen XIII. Yüzyılın ilk yarısında yapıldığı sanılmaktadır. Yüksek kale duvarları moloz taş üzeri kesme taş kaplıdır. İçte bu taş dizileri tuğla gibi çaprazlama dizilerle sıralanarak zikzag duvar örtüsünü oluşturmaktadır. Batı ve Kuzey dış duvarlarda uzun dikdörtgen üç ufak burç vardır. Halen büyük bir bölümü ayakta kalan kale görülmeye değerdir.
      10-RIFAT KOÇ KONAĞI (Tatlızade Bahri Bey Konağı)    
      Konağın kesin yapılış tarihi bilinmiyor. Gümrükçünün Hasan Efendi ikametgah amacıyla yaptırmıştır. Bilahare varisleri tarafından Haşim Tatlıoğluna satılmıştır. Haşim Tatlıoğluda Rıfat Koç’a satmıştır. Halen ev olarak kullanılmaktadır.
      11-HAMİ TÜZÜN DÜKKANLARI 
      Yapılış tarihi bilinmiyor. Hacı Hüsnü Efendinin Manifatura mağazası olarak biliniyor. Hacı Hüsnü’nün ölümünden sonra varisleri tarafından Hami Tüzün'e satılmıştır. Halen şahıslar tarafından ticarethane olarak kullanılmaktadır. 
      12-LİSE ESKİ BİNASI
      Yapılış tarihi bilinmiyor. Askeri Garnizon olarak yapılmıştır. Ana binanın 50 metre arkasında halen cephanelik olarak bilinen ve şu anda Lise Müdürlüğünce odun deposu olarak kullanılan ek bir bina vardır. Kuruluşlar tarafından değişik amaçlarla kullanılmıştır. Halen okul olarak kullanılmaktadır.
         
      İLÇENİN GEÇİM KAYNAKLARI :
      Geçim Kaynakları
      TARIM
      İlçe ekonomisinin büyük bir bölümü tarım ve hayvancılığa dayanmakta olup, bu oran %80'i bulmaktadır. İlçenin sahip olduğu toplam 179.600 ha toprakların;
  114.354 hektar alanını, kültüre elverişsiz ve yerleşim alanları,
  65.246 hektar alanını ise, kültüre elverişli alanlar, teşkil etmektedir. 

İlçenin kültür arazisinin dağılımı

Tarla arazisinin dağılımı

Genel Kültür                 

65.246

Hububat                             

18.350

Ormanlık                      

53.026

Sanayi bitkisi      

545

Çayır-mera                  

30.000

Yemeklik-Baklagil

3.870

Meyvelik                            

65

Yem bitkisi

4.349

Bağ                                   

50

Diğer

17

Sebzelik                           

131

Nadas

7.869

Tarla                           

35.000

Tarla

35.000

     
     Sulanabilir alanlarda yaygın olarak şekerpancarı ekimi de yapılmaktadır. Ekimi yapılan şekerpancarı, ilçe merkezi ile Kirsinkavağı Köyü'nde bulunan "Pancar Tesellüm Kantarı"na toplanılmakta olup, daha sonra il sınırları içerisinde hizmet veren "Sorgun Şeker Fabrikası"na nakledilmektedir.
     İlçe genelinde, toplam 10.300 dekar alana ekilen şekerpancarından ortalama olarak (son üç yıl itibariyle) 4.657 Kg/Da verim alınmakta ve yılda 29.650 ton ürün elde edilmektedir. Ayrıca, ilçenin sahip olduğu bitki örtüsü nedeniyle, arıcılık için cazibe merkezi durumundadır. Ancak, yöre insanı tarafından fazla rağbet görmemekte olup, özellikle, orman köyleri civarında, yurdun değişik yörelerinden gelen insanlar tarafından arıcılık faal olarak yapılmaktadır.İlçede kooparitifçilik de gelişmiş durumdadır.
 
     HAYVANCILIK
     Arazinin genelde kırsal olması nedeniyle, özellikle köylerde, hayvancılık da önemli yer tutmaktadır. Yerli ve yabancı ırk hayvan besiciliğinin yanı sıra,canlı hayvan tacirliği de yapılmaktadır.Yaz döneminde tarla ziraatiyle meşgul olan yöre insanı,kış aylarında ise,canlı hayvan tacirliğini de ihmal etmemekte; böylelikle gelirini temin etmeye çalışmaktadır.
     Su kaynakları ve bitki örtüsü bakımından hayvancılığa elverişli olan ilçe topraklarında, hayvancılık yaygın olarak yapılmaktadır. Buna bağlı olarak da, yaylacılık halen devam etmektedir. Özellikle, Başınayayla, nalbant, sırıklı, karaziyaret, dinendim (dinlendim), yelliboyun, düldül, harman yeri, çiçekliçayırı ve nusret adlı bölgeler başlıca yaylalıkları teşkil etmektedir. Hayvancılıkla iştigal eden aileler, yılın 4-5 ayını yaylada geçirmektedirler.
     Kıl keçinin, ormanlara zarar verdiği için yasaklanması, özellikle verimli arazisi olmayan orman köylülerinin geçim şartlarını oldukça sınırlamıştır.
 İlçenin hayvan varlığı,
     Sığır..........30.246
     Manda........1.157
     Koyun.......30.250
     Kıl Keçisi.......830
     Tiftik Keçisi.....50
     At..............1.571
     Eşek..........2.000
 
     Kanatlılar
     Tavuk-Hindi-Horoz.....95.000
     İlkel Arı Kovanı................40
     Fenni Kovan..................620
 
     Süt,yoğurt,peynir,yağ,çökelek ve yumurta gibi hayvansal ürünlerden elde edilen gelir, önemli sayılabilecek düzeydedir. İlçenin hayvansal ürünlerinden bazılarının üretim durumunu şu çizelgede görebiliriz:
 
     Ürün         Üretim(Kg/Yıl)
     Bal....................12.240
     Peynir................20.000
     Yoğurt................20.000
     Özellikle,son yıllardan kümes hayvancılığındaki gelişmelere bağlı olarak, tavuk ve yumurta üretimi yaygınlaşmaktadır.
     Canlı hayvan tacirliği de önemli bir getiri sağlamakta olup, son yıllara kadar "Sürekçilik" yapılmıştır. Özellikle,Kars yöresinden getirilen büyükbaş hayvanlar,sürekçiler tarafından pazarlanmak suretiyle ilçe ekonomisinde bir canlılık sağlanmıştır.
 
     ORMANCILIK
     Ormancılık, ilçe ekonomisine önemli bir katkı sağlanmaktadır. Mevsim boyunca ortalama 1350 kişiye istihdam imkânı sağlanmaktadır.İlçe topraklarında;
 49.533 koruluk,
 51.129 ha baltalı
olmak üzere toplam 100.662 hektar alan ormanla kaplıdır. Ancak, Orman İşletme Müdürlüğü'nün sorumluluk alanını ifade eden bu rakamlar, kısmen de komşu ilçeleri kapsamaktadır.2000 Yılı itibariyle orman ürünlerinin üretim durumu ise, şöyledir.
• Tomruk            :   8.700 m³
• Tel direği          : 12.700 m³
• Maden direği     : 13.700 m³
• Sanayi odunu    :   6.000 m³
• Kağıtlık odun     :   5.200 m³
• Lif yonga odunu :   6.000 ster
• Sırık                  :   1.000 ster
• Yakacak odun    : 47.000 ster
     Çam ve meşe ağaçlarıyla çevrili olan orman köyleri,her yıl düzenli olarak, Orman İşletmesi Müdürlüğü izniyle, kesim (ruhsat-teskere) yaparak, kışlık yakacak ihtiyaçlarını temin etmektedirler.
     İlçe, sahip olduğu orman arazisi,temiz,soğuk ve berrak sularıyla bir başka özellik taşımaktadır.Çam ağaçlarıyla kaplı olan ormanlık alan bir çok coğrafi güzelliklere sahiptir.İlçe yöre insanının başlıca mesire ve dinlenme yerlerinin başında galen"Kadıpınarı Ormaniçi Dinlenme Tesisleri" ise,görülmeye değer özelliktedir. Milli Parklar ve Av Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü sorumluluğunda olan ve C tipi Ormaniçi Dinlenme yerleri standardında bulunan bölge,piknik ve dinlenme imkânlarıyla yaz aylarında dolup-taşmaktadır.
     Orman içerisinde bulunan av hayvanları ise, av meraklıları için bir başka imkan ve özellik taşımaktadır.Ayrıca, İl'in tek "Geyik Üretme İstasyonu"da,ilçe merkezinin güneyinde,(Kadıpınarı mevkiinde)bulunmaktadır. 
 
      MADENCİLİK
      İlçenin sahip olduğu toprakları,il geneli baz alındığında,maden yatakları açısından oldukça zengindir. Özellikle,ilçe merkezinin doğu, güney ve güneydoğu kesimleri maden yatakları açısından zengin sayılmaktadır.Ancak,bir çoğunun tenörü düşük olduğundan işletmeye açılamamıştır.1900'lü yılların başına kadar devlet tarafından simli kurşun olarak işletilmiştir. 1930'lu yıllardan itibariyle ise,çinko-kurşun olarak işletilmiştir. Daha sonraları,özel bir şirket tarafından işletilen çinko-kurşunun o dönemdeki yıllık üretim miktarının ise,12.000 ton dolaylarında olduğu bilinmektedir.
      Cumhuriyetin ilk yıllarında işletilen maden yatakları ise,şunlardır:
      Akçakışla Köyü   : Simli kurşun, demir, mangenez,
      Yukarıçulhalı       : Taşkömürü,
      Davutlu                : Taşkömürü,mangenez,
      Ortaköy               : Simli kurşun,
      Güllük                   : Mangenez,simli kurşun,
 
      SANAYİ
      Sanayicilik, ilçe ekonomisinin ancak %10’unu oluşturmakta olup, 1998 yılına kadar, önemli bir gelişme olmadığı görülmekte olup, bu yıldan itibaren bir atılım başlatılmıştır. Toprak ve gıda alanında kendisini gösteren sanayi sektörü, Yozgat’ın da, 4325 Sayılı Kanun kapsamına dahil edilmesiyle, 1998 yılından itibaren özellikle tekstil alanında önemli gelişmeler sağlanmıştır.
      İlçe de,en fazla istihdam imkanı sağlayan SEN Tekstil Konfeksiyonculuk Örme Sanayi Ticaret ve Anonim Şirketi’nin ürettiği ürünler (etek, ceket ve manto) tamamıyla İngiltere’ye ihraç edilmektedir.
      Traktör römorku ve pulluk gibi tarım araçları, sentetik çuval, ambalaj, poşet ve deri mamülleri üretimi yapan tesisler de önemli bir girdi sağlamaktadır. Akdağmadeni-Yozgat Karayolunun 6 Km.sinde bulunan Küçük Sanayi Sitesi, 1998 yılında faaliyete geçmiş olup, 146 işyeri bulunmaktadır. Bu site’nin içerisinde de gerekli ihtiyaçlara cevap verecek tesisler mevcuttur. İlçe genelinde, özel sektöre ait olmak üzere, üretime ve tüketime yönelik olarak faaliyet göstermekte olan yaklaşık 150 şirket mevcuttur. Toprak sanayi ve gıda sanayi alanında kendini gösteren ilçedeki sanayi kuruluşlarının, özellikle son yıllarda başta tekstil ve deri sanayi olmak üzere, değişik alanlarda gelişmeler göstermesi ilçe ekonomisi açısından ümit vericidir.
 
      İLÇENİN GENEL ÖZELLİKLERİNİ ANLATAN BİLGİLER :
      Yozgat’ın 103 km doğusunda yer alan Akdağmadeni 1815 yılında yerleşim yeri olarak kuruluyor.1862 yılında da belediye teşkilatı kurulmuştur.Ülkemiz de ilk belediye 1858 yılında Beyoğlu Belediyesidir Akdağmadeni Belediyesi de 1862 yılında kurularak Türkiye’nin 2. belediyesidir.1871 yılında ilçe hüviyetini almıştır.Yozgat’ın en eski ilçelerinden olan Akdağmadeni 1831 yılında yapılan ilk nufus sayımında Yozgat toplam nufusu ilçeleri dahil 60 bin çıkarken  Akdağmadeni’nin nufusu 19 bin civarında çıkmıştır.İlçemizde maden olarak çinko ,demir,kurşun  ve çeşitli madenler çıkarılmaktadır.İç Anadolu bölgesinin güzide ormanları Akdağ sıradağları ilçemizde bulunmakla beraber ormanlarımızda sarı çam,meşe,ardıç ağaçları bulunmaktadır. Sarı çam ağacının özelliği Maden ocaklarında maden  direği olarak kullanılır göçükleri de önceden çatırdamasıyla uyarı veren bir çeşit çam ağacıdır.Ormanlarımızda yetişen Salep ülkemizde kalite bakımından  çıkan en iyi saleptir.Ormanlarımızda yetişen değerli diğer bir mantar türü olan göbelek ilaç sanayinde kullanılmaktadır.Tarihi yapısıyla dikkat çeken ilçemizde 12 adet tarihi tescilli yapımız vardır.Restorasyon çalışmaları devam eden yapılar İlçemizin bir turizm ilçesi olma yolunda ilerlediğinin göstergesidir.Karadikmen köyünde çıkarılan saniyede 100 litre ve 50 derece sıcaklığındaki sıcak su Akdağmadeni’nin   yakın zamanlarda termal turizmde de yükseleceğini göstermektedir..2011 yılının sonunda açıklanan resmi rakamlara göre Yozgat merkezide dahil nüfusu azalmayıp arttıran tek ilçe Akdağmadeni dir.Ülkemiz tarihinde de önemli misyonları olan ilçemiz geçmişte olduğu gibi şimdide sürekli gelişmekte olup iç Anadolu bölgesinin güzide ilçeleri arasına girme yolunda hızla ilerlemektedir.
 
      İLÇENİN KISA TARİHİ GEÇMİŞİ :
 
      AKDAĞMADENİ'NİN TARİHİ 
      Akdağmadeni, yerleşim yeri olarak XIX. Yüzyılın ortalarında ve idari yetkiye de haiz bir isimli kurşun işletmesi müdürlüğü olarak kurulmuş ve Madenciler nahiyesi diye adlandırılmıştır. İlçemiz tarihi 1815 yılına kadar ormanlık olduğu için bilinmemektedir. İşletmenin şimdiki belediye garajının bulunduğu yere kurulmasıyla; Gümüşhane, Trabzon, Arapgir ve Ahıska’dan gelen işçilerle nüfuz hayli artmış ve 1871 tarihinde ilçe hüviyeti kazanmıştır. 1923 yılında kasaba 1.250 hani iken Rum ve Ermenilerin 1924-1927 yılında Yunanistan’a mübadele suretiyle nakilleri üzerine nüfus miktarı oldukça azalmıştır. Aynı tarihte Yunanistan’dan Selanik’in Kayalar bölgesinden mübadele suretiyle gelen 266 hane Türk kasabaya yerleştirilmiş ise de, bunların bir kısmının başka taraflara göçleri üzerine nüfus eksilmesi uzun yıllar telafi edilememiştir. Yine bu tarihlerde köylerde de mübadele yapılmış, Romanya, Bulgaristan (1951) ve 1935 yılında Yugoslavya’dan gelen 790 hane menkul aile köylere yerleştirilmiştir. Hariçten gelen bu mübadil ve göçmenlerden 2/3’ü yurt içinden başka kazalara göç etmişlerdir. Gelen mübadillerin tütüncü olmaları nedeniyle tütün mıntıkasında yerleştirilmiştir. Bulunan akrabalarının yanlarına gitmek istemeleri tekrar göçmelerine sebep olmuştur. Akdağmadeni’nin kuruluşu, itibariyle civar ilçelere nazaran uzun bir geçmişe sahiptir. Bağlı bulunduğu Yozgat ili uzun yıllar Bozok Sancağı adi ile anılan ve Kayseri’yi de içine alan sancağın merkezi kazanın şimdiki Çepni köyü olan Karahisar Beyramşah kazasına bağlı göstermektedir. İlçenin merkezi 1815 yılına kadar ormanlık olduğu bugünkü kasabaya bağlı civar Güneyli Mahallesi’nin kasaba içindeki havuzda (Şimdiki Pazaryeri) hayvanları korkarak sulamaya getirdikleri ve çamlığın sıklığından hayvanların zor girdiği söylenmektedir. 1860 yılında Karahisar Beyramşah kazasına bağlı bir nahiye vücuda gelmiş ve Akdağmadeni 1871 yılında da Karahisar Beyramşah kazası inşa edilerek Akdağmadeni nahiyesine kaza teşkilatı kurulmuş ve Yozgat’a bağlanmıştır. Kaza merkezi birkaç ay sonra eski bir nahiye olan Karamağara (Saraykent) köyüne nakledilmişse de 1876 yılında tekrar Akdağmadeni kasabasına gelmiş ve Karamağara köyü de bu kazaya bağlık bir nahiye olarak kalmıştır. Madenciler nahiyesi olan bu yeni kuruluşun yönetimine sırasıyla; Hasbeldi Hacı Emin Ağa, Arapkirlioğlu Hacı Hüseyin Ağa, Tepedelinli Mehmet Ali Paşa torunlarından Ahmet Efendi (Arnavut Ahmet Efendi) şair ve Hariciye-Dahiliye Nazırlıkları yapmış Akif Faşa torunlarından Rıfat Efendi memur edilmiştir
 
      İLÇENİN ADININ NERDEN KAYNAKLANDIĞINA AİLT BİLGİ / HİKAYESİ :
 
      İLÇENİN ADI NEREDEN GELMEKTEDİR ?
      Yöre isminin belirlenmesinde, sahip olduğu ve işletilmeye açılan yeraltı madenlerinin büyük rolü olmuştur.Akdağ eteklerinde Çinko-Kurşun madeni işletmesi kurulmuş ve "Maden" kelimesi zamanla bu yerleşim yerinin ismi olmuştur.Maden işçilerinin akınıyla yerleşik köy düzenine geçilen bu yöre, belirli bir süre "Maden" adıyla anılmıştır.Akdağ eteklerinde kurulması nedeniyle de, dağın ismine atıfla "Akdağlar'dan çıkan maden" anlamına gelen AKDAĞMADENİ adını almıştır...
 
      ANKARA VİLAYETİ 1895 SALNAMESİNDE
      AKDAĞMADENİ
      Merkez vilayeti Ankara'ya 58, Yozgat'a 12 saat mesafededir. Merkez kaza olan Akdağ kazası 6 mahalle, 510 hane, 1  hükümet konağı, 1 cami şerif, 4 medrese 1
rüştiye ,2 ibtidai  mektebi, 210 dükkan, 10 kahve,  1 hamam ve umum kaza 145 karye (köy),82 cami  ve mescidi, 152 mektep, 6 tekke,  16 ahşap,2 kargir köprü
287 çeşme, 3 kilise, Ermeni ve Rum milletlerine mensup 3 mektep, 129 değirmen 5 fırın havidir. Kasabada 459 (erkek) zükur, 481 ünas-ı müslim  (müslüman hanım-
lar), 580 zükur, 643 ünas-i  Müslim, 1920 zikur, 2031 ünası Rum, 1027 zükur,877 ünas-ı Ermeni nüfus  mevcuddur.  Kazayı mezkur mevki en  yüksek ve etrafı zengin
ormanlarla  kaplı olmak hasabiyle  havası latif  ve ceyiddir. Havi olduğu ormanlardan (Hacce),(Okça),(Domuzözü) namındaki üç kıtası
57.300 cerepten ibaret olup  derinunda; çam,, ardıç,  yabani armut, alıç meşe ağaçları.
      İlçenin bir senelik vergi andalı: 423.940;  aşar bedeli 55.7507 ağnam rüsumu
30.68889 kuruştan ibarettir.




 
Facebook -  Twitter'da Biz
Yayınlarımız      Webmail
İntranet  KültürPortalı
Alo 176
Bize Yazın
         
     
     

 

İçerik Görüntülenme Sayısı

Bu sayfa 6514 kez gösterilmiştir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı © 2014